Професорката д-р Светлана Мојсов, родена скопјанка, која со години работи на Универзитетот „Рокфелер“ во Соединетите Американски Држави и нејзините колеги ја добија престижната награда Breakthrough Prizes за 2025 година, во пошироката јавност позната и како „Оскар за наука“. Ова е последна од низата светски награди кои во последната година ги добива тимот кој го спроведе истражувањето GLP-1 за дијабетес и дебелина. Наградата ја добија и научници што истражуваат на полето на мултиплекс склероза и на ДНК.
Каков неограничен потенцијал донесе откривањето на малиот пептиден хормон со неограничен потенцијал, откритие на неколкумина научници меѓу кои е и Мојсов? Денешните неверојатно успешни лекови кои се базираат на GLP-1 започнале на неочекувано место – панкреасот.
Во раните 1980-ти, ендокринологот Џоел Хабенер од Медицинскиот факултет „Харвард“ и Општата болница во Масачусетс го клонирала генот за глукагон – пептиден хормон кој го зголемува нивото на шеќер во крвта користејќи mRNA од панкреасните островчиња на специфична риба уловена во близина на брегот на Масачусетс. Со овие нови податоци неговиот тим набрзо забележал дополнителна мистериозна низа во ДНК што може да произведе друг пептид.
„Не знаевме дали воопшто постои, но беше предвидено дека ќе биде произведена од секвенцата на ДНК. Беше сличен на глукагонот, но различен“, вели Даниел Дракер, ендокринолог во Истражувачкиот институт Луненфелд-Таненбаум и поранешен постдокторски соработник во лабораторијата на Хабенер.
Тие решиле да го наречат пептид сличен на глукагон (GLP). По дополнителни испитувања во соработка со Светлана Мојсов, хемичарка од Универзитетот „Рокфелер“, кој тогаш работела во Општата болница во Масачусетс, научниците ги вовеле генетските секвенци во клетките на островчињата на панкреасот на стаорци. Тие покажале дека протегањето на аминокиселините наречени GLP-1 (7-37) го стимулира производството на инсулин – пептидниот хормон кој ја придвижува гликозата во клетките за да го намали нивото на шеќер во крвта (кога нивото на гликоза во крвта било зголемено). Преку Атлантскиот Океан, во Копенхаген, Данска, Јенс Јуул Холст независно потврдил дека слична форма на GLP-1 го стимулира производството на инсулин кај свињите и дека тој е присутен во нивните црева.
Насловна фотографија: Принтскрин / Извор
